اینترونشنال رادیولوژی
رادیولوژی مداخله ای (اینترونشنال رادیولوژی) یکی از شاخه های تخصصی رادیولوژی است که متخصصین آن با کمک روش های پیشرفته تصویربرداری (آنژیوگرافی، فلوروسکوپی، سونوگرافی، سی تی اسکن و ام آر ای) و تکنیک های خاص و مهارت های بالینی بالا به تشخیص و درمان بیماری ها می پردازند.
امروزه، بسیاری از بیماری ها که قبلا نیازمند اعمال جراحی وسیع بوده اند با استفاده از روشهای جایگزین اینترونشنال رادیولوژی تشخیص و درمان می شوند. تقریبا تمامی اقدامات اینترونشنال رادیولوژی با بی حسی موضعی و برش های کوچک پوستی به جای برشهای بزرگ جراحی انجام می شوند.
اینترونشنال رادیولوژیست و تیم همراه از عضو مورد نظر تصویربرداری نموده و در حین آن وسایل و تجهیزات مرتبط را به محل مورد نظر هدایت کرده و نسبت به نمونه برداری، تشخیص و درمان بیماری ها اقدام می کنند.
بسیاری از این اقدامات به صورت سرپایی و بدون نیاز به بیهوشی عمومی انجام می شوند.
مزایای انجام اقدامات تشخیصی و درمانی به این روش کاهش آسیب به بیمار، کاهش میزان عفونت، کاهش زمان و هزینه های بستری و درد کمتر است.
نمونه‌برداري سوزني از کبد
در بعضي از بيماريهاي كبدي لازم است براي بررسي بيشتر وضعيت كبد و كمك به درمان بهتر، نمونه‌برداری از کبد صورت گیرد. هدف از نمونه‌برداري از كبد تهیه نمونه كوچكي از بافت كبد و مطالعه آن در زير ميكروسكوپ توسط پزشك آسيب شناس است. در این بررسی جزئيات كاملتر از وضعیت سلامت کبد نسبت به سونوگرافي كبد يا ساير آزمايشات و تصویربرداري‌ها حاصل می‌شود. همچنین از شدت و ميزان پيشرفت بيماري كبدي نيز آگاه مي شويم. تشخيص نهايي برخی از بيماريهاي كبد تنها با انجام نمونه‌برداري از كبد ممکن است. همچنین، شدت آسيب و صدمه ناشي از بیماری تنها با بررسی نمونه كبد قطعي مي شود.
آمادگی لازم جهت نمونه برداری کبد
لازم است بيمار چند روز قبل از نمونه‌برداري از كبد، از مصرف داروهايي همچون آسپرين، بروفن، ايندومتاسين، وارفارين و تيكلوپدين (كه معمولا براي بيماران قلبي و دريچه اي قلب کاربرد دارند) خودداری کند. این خودداری از مصرف موقتي بوده و بیمار می‌تواند چند روز بعد از نمونه‌برداري از كبد مصرف داروهاي خود را از سر گیرد.آزمايشات خون درخواست شده توسط پزشک باید برای اطمینان از وضعیت انعقاد خون همراه بیمار باشد. روز قبل از مراجعه استحمام نموده و موهای قسمت فوقانی شكم تراشیده شود. باید لااقل شش ساعت پیش از نمونه‌برداري از كبد از خوردن غذا و مایعات پرهيز كند. داشتن يك همراه براي پيگيري اقدامات پذيرش و تحويل نمونه كبد و ترخيص بیمار ضروری است.
روش نمونه‌برداري از كبد با هدایت سونوگرافی
بعد از پذيرش و اخذ رضایت کتبی، از بیمار خواسته مي شود تا لباس مناسب بپوشد. بعد از آن بیمار روي يك تخت به پشت (طاق باز) دراز می‌کشد. پیش از خوابيدن روي تخت، باید مثانه و روده خالی شود؛ چراكه بیمار باید لااقل تا 3 ساعت بعد از نمونه‌برداري به پهلوي راست روي تخت خوابیده و بهتر است در اين مدت از تخت پايين نيايد. یک آنژیوکت در یک ورید دست بیمار کارگذاری می شود تا در صورت نیاز سرم و یا دارو از طریق آن تزریق شود. در زمان نمونه‌برداري از كبد، در حالي كه بیمار به پشت و یا به پهلوی چپ روي تخت خوابيده، از وی خواسته مي شود دست راست را در روی سر گذارد. لباس ناحيه قفسه سينه سمت راست كنار زده مي شود و پزشك محل دقيق انجام نمونه‌برداري از كبد را با استفاده از سونوگرافی مشخص و علامت مي‌گذارد. سپس با بتادين محل نمونه‌برداري ضدعفوني مي‌شود. با يك سوزن نازك، ماده بيحس كننده موضعي داخل پوست بیمار در محل نمونه برداری تزريق مي‌شود. ممكن است بیمار سوزش ورود اين سوزن را احساس کند. اما پس از آن، بیمار با اثر اين داروي بيحس كننده موضعي احساس بيشتري از درد نخواهد داشت.
پزشك محل ورود سوزن نمونه‌برداري را با يك تيغ ظريف باز كرده و سپس سوزن نمونه برداري با هدایت سونوگرافی از پوست به سمت كبد عبور داده مي شود. سپس از بیمار خواسته مي شود تا براي چند لحظه كوتاه نفس نکشد. در اين زمان پزشك با كمك سوزن نمونه‌برداري ظرف چند ثانيه تكه كوچكي از كبد را به عنوان نمونه برمی‌دارد. ممكن است عبور دادن سوزن و نمونه برداري یک بار دیگر تكرار شود تا نمونه كافي بدست آيد. سپس محل نمونه برداري پانسمان می شود. نیازی به بخيه کردن محل ورود سوزن نیست.
اقدامات بعد از نمونه برداری کبد
نمونه كبد بدست آمده در شيشه حاوي محلول مخصوص (فرمالین) قرار داده شده و براي ارسال به آزمايشگاه آماده مي شود.
بیمار بايد چند ساعت تحت نظر باشد و در اين مدت نبايد غذایی بخورد. وضعیت بیمار توسط پرستار کنترل مي‌شود. بهتر است بیمار لااقل به مدت 2 ساعت به پهلوي راست بخوابد. درصورت عدم وجود عارضه اجازه بلند شدن از تخت به بیمار داده مي شود. تا صبح روز بعد از نمونه برداري استراحت كامل ضروری است. تا دو هفته بعد از انجام نمونه برداري بیمار بايد از انجام فعاليت هاي سنگين مثل ورزش هاي رزمي، برداشتن بارسنگين و … خوداري کند.
عوارض احتمالی
بيوپسي کبد هنگامي که توسط پزشک با تجربه انجام شود يک عمل بي خطر است. عارضه شايع نمونه‌برداري از كبد، احساس درد در محل ورود سوزن و سمت راست شكم و يا شانه راست است. اين احساس درد معمولاً مبهم و خفيف است، با نفس كشيدن قدري بيشتر مي شود و اغلب ظرف چند ساعت تا يك روز از بين مي رود. براي كاهش درد می‌توان از مسكن خوراكي مانند استامينوفن استفاده نمود. مصرف استامينوفن براي كاهش درد عارضه اي براي كبد ندارد.
از هر1000 بيمار تحت نمونه برداري كبد ممكن است 3 نفر دچار خونريزي بيشتری شوند که معمولا در همان ساعات اوليه پس از انجام نمونه‌برداری رخ مي دهد. به همین دلیل، لازم است بیمار لااقل 4 ساعت تحت نظر باشد. علائم ادامه خونريزي، افت فشارخون و افزايش ضربان قلب است كه در اينصورت لازم است بیمار مدت بيشتري در بيمارستان تحت نظر باقي بماند. عوارض ديگر مانند نشت صفرا به داخل شكم و سوراخ شدن كيسه صفرا يا روده و عفونت بسيار نادر بوده و با درد و ناراحتي شديد شكم و تب و لرز مشخص مي‌شوند. چنانچه بیمار پس از نمونه‌برداری احساس درد و ناراحتي شدید دارد باید به پرستار يا پزشك اطلاع دهد.
در موارد استثنا ممکن است بعلت نا کافی بودن نمونه، در روز دیگری مجددا نمونه برداری تکرار شود.